Het Endorfine Systeem
Het woord endorfine komt van endogeen morfine, wat letterlijk betekent: morfine die je lichaam zelf aanmaakt. In de jaren zeventig ontdekten onderzoekers lichaamseigen stoffen die zich binden aan opioïdreceptoren en betrokken zijn bij pijnregulatie.
Deze ontdekking liet zien dat ons lichaam beschikt over een eigen systeem voor pijnbeheersing. Endorfinen spelen daarin een belangrijke rol.
Ze zijn betrokken bij pijnstilling, stressregulatie en gevoelens van welzijn. Daarom worden ze vaak het ‘gelukshormoon’ genoemd. Eigenlijk gaat het om een groep neuropeptiden die onderdeel vormt van een veel groter systeem: het endorfinesysteem.
De functie van endorfinen
Endorfinen zijn lichaamseigen signaalstoffen die onder andere betrokken zijn bij:
Natuurlijke pijnstilling
Endorfinen binden aan opioïdreceptoren in het zenuwstelsel en kunnen de overdracht van pijnsignalen verminderen. Dit mechanisme speelt onder andere een rol bij lichamelijke inspanning en stress.
Welzijn en stemming
Het endorfinesysteem is betrokken bij de verwerking van beloning, plezier en emotionele ervaringen. Endorfinen zijn daarbij slechts één onderdeel van een complex samenspel tussen neurotransmitters en andere signaalstoffen.
Stressregulatie
Endorfinen worden onder andere aangemaakt als onderdeel van de stressrespons. Ze kunnen helpen om pijn en lichamelijke belasting tijdens stressvolle situaties te reguleren.
Herstel en lichamelijke processen
Het opioïdesysteem heeft verbindingen met verschillende fysiologische processen, waaronder stressregulatie, immuunactiviteit en slaap. De precieze rol verschilt per type opioïde peptide en receptor.
Wat is de relatie tussen endorfine en het POMC-gen?
Een belangrijke voorloper van bèta-endorfine is het eiwit pro-opiomelanocortine, afgekort POMC.
Het POMC-eiwit kan in verschillende weefsels worden verwerkt tot meerdere biologisch actieve stoffen, waaronder bèta-endorfine en ACTH. Deze stoffen zijn betrokken bij onder andere pijnregulatie en de hormonale stressrespons.
De productie en verwerking van POMC worden beïnvloed door verschillende biologische processen.
Binnen de epigenetica wordt onderzocht hoe leefstijl en omgevingsfactoren de activiteit van genen kunnen beïnvloeden. Dat is ook relevant voor onderzoek naar stressregulatie en neurobiologie.
Een afwijkende POMC-regulatie is echter geen bewezen algemene oorzaak van burn-out, depressie of chronische vermoeidheid.
Het endorfinesysteem volgens Lucas Flamend
De Belgische onderzoeker en therapeut Lucas Flamend ontwikkelde het Endorfine Herstelplan.
In zijn visie speelt het endorfinesysteem een belangrijke rol bij de manier waarop mensen omgaan met stress, voeding, pijn en emoties.
Hij beschrijft verschillende leefstijlfactoren die volgens zijn methode het systeem kunnen beïnvloeden:
-
Chronische stress en prestatiedruk
-
Onregelmatige leefstijl
-
Weinig beweging en ontspanning
-
Voedingspatronen die volgens zijn theorie invloed hebben op het opioïdesysteem
-
Gedragspatronen zoals emotioneel eten
Binnen zijn benadering wordt ook aandacht besteed aan exorfinen. Dit zijn voedingsbestanddelen die volgens deze theorie invloed kunnen uitoefenen op opioïdreceptoren.
De hypothese dat exorfinen uit gluten, zuivel, soja en chocolade bij mensen algemeen de endorfine-receptoren blokkeren, is niet overtuigend klinisch aangetoond.
Het Endorfine Herstelplan
In zijn boek Het Endorfine Herstelplan beschrijft Lucas Flamend praktische handvatten om het endorfinesysteem via leefstijl en bewustwording te ondersteunen.
Praktische manieren om je endorfinesysteem te ondersteunen
1. Beweging
Ritmische beweging, zoals hardlopen, fietsen, wandelen of dansen, beïnvloedt verschillende lichaamseigen opioïde systemen.
Tijdens langdurige inspanning kunnen endorfinen vrijkomen. Ook andere signaalstoffen, waaronder endocannabinoïden, spelen een rol bij het prettige gevoel dat sommige mensen na het sporten ervaren.
2. Lachen en sociale verbinding
Samen lachen, zingen, aanraking en sociale verbondenheid kunnen het opioïdesysteem beïnvloeden.
Positieve sociale interacties zijn bovendien belangrijk voor het ervaren van veiligheid en welzijn.
3. Voeding
Een gevarieerd voedingspatroon levert de bouwstoffen die nodig zijn voor normale hersen- en lichaamsfuncties.
Denk aan:
-
Voldoende eiwitten
-
Groenten en fruit
-
Omega 3-vetzuren
-
Voldoende vitamines en mineralen
Binnen de theorie van exorfinen wordt daarnaast aandacht besteed aan gluten, zuivel, soja en chocolade. Het is belangrijk om deze voedingsmiddelen niet zonder individuele aanleiding volledig te vermijden.
4. Ontspanning
Meditatie, rustige ademhalingsoefeningen en voldoende herstelmomenten kunnen helpen bij het reguleren van de stressrespons.
Ook sauna en andere vormen van ontspanning worden onderzocht op hun invloed op welzijn en stressregulatie.
5. Bewustwording van gedrag
Lucas Flamend benadrukt het doorbreken van terugkerende patronen, zoals troosteten en stressgedrag.
Door inzicht te krijgen in de relatie tussen emoties, gedrag en lichamelijke reacties kun je bewuster omgaan met stress en herstel.
Endorfine en de geschiedenis van natuurlijke pijnstilling
Lang voordat endorfinen werden ontdekt, maakten verschillende culturen gebruik van beweging, dans, muziek en acupunctuur bij pijn en emotionele klachten.
In de jaren zeventig werd de biochemische basis van lichaamseigen opioïde stoffen verder onderzocht. De ontdekking van endorfinen veranderde het inzicht in de manier waarop het lichaam pijn en stress reguleert.
Wat begon als onderzoek naar pijnstilling groeide uit tot een breed onderzoeksgebied waarin ook stemming, beloning en stress worden bestudeerd.
Kun je een endorfine-tekort hebben?
De term endorfine-tekort wordt binnen bepaalde natuurgeneeskundige modellen gebruikt om een veronderstelde verminderde werking van het endorfinesysteem te beschrijven.
Het endorfinesysteem is een dynamisch onderdeel van het zenuwstelsel. De werking ervan wordt beïnvloed door lichamelijke processen, omgeving en gedrag.
Meer informatie over glutamaat
Liefs Angelique
BrainQ therapeut, ADHD therapeut, Orthomoleculair Epigenetisch therapeut