Glutamaat: Essentieel voor de Hersenen, maar een Risico bij Overmaat

Wat is glutamaat?

Glutamaat is een niet-essentieel aminozuur dat van nature voorkomt in eiwitrijke voedingsmiddelen. In het centrale zenuwstelsel functioneert het als de belangrijkste prikkelende neurotransmitter.

Glutamaat is betrokken bij:

• Leren en geheugen: het ondersteunt de communicatie tussen zenuwcellen en speelt een belangrijke rol bij neuroplasticiteit.

• Hersenfunctie: het helpt bij de verwerking en overdracht van signalen tussen zenuwcellen.

• Spieraansturing: het draagt bij aan de communicatie tussen zenuwstelsel en spieren.

• Stofwisseling: het is betrokken bij de omzetting van aminozuren en de vorming van onder andere GABA.

Het lichaam reguleert de glutamaatconcentratie in de hersenen nauwkeurig. Daarbij spelen zenuwcellen en gliacellen een belangrijke rol.

Glutamaat en de gezondheid

Glutamaat is noodzakelijk voor een goed functionerend zenuwstelsel. Problemen kunnen ontstaan wanneer de regulatie van glutamaat verstoord raakt.

1. Glutamaat en neurotoxiciteit

Bij een overmatige glutamaatactiviteit kan excitotoxiciteit ontstaan. Hierbij worden zenuwcellen langdurig of overmatig geactiveerd, waardoor onder andere de calciumhuishouding en mitochondriale functie verstoord kunnen raken.

Dit mechanisme wordt onderzocht bij verschillende neurologische aandoeningen, waaronder Alzheimer, Parkinson en ALS.

De onderzoeksresultaten laten vooral zien dat verstoorde glutamaatregulatie een rol kan spelen bij ziekteprocessen. Dat betekent niet dat een hoge glutamaatinname uit voeding deze aandoeningen veroorzaakt.

2. Glutamaat, stress en overprikkeling

Glutamaat en GABA werken samen bij het reguleren van de prikkelbaarheid van het zenuwstelsel.

Glutamaat heeft voornamelijk een activerende functie, terwijl GABA voornamelijk remmend werkt. Een goede samenwerking tussen beide systemen is belangrijk voor de hersenfunctie.

Chronische stress kan veranderingen veroorzaken in de glutamaattransmissie en neuroplasticiteit. Onderzoekers bestuderen de relatie met angst, stemming en cognitieve functies. De precieze effecten verschillen per hersengebied en persoon.

Een verstoorde prikkelregulatie kan een onderwerp zijn bij klachten zoals:

• Overprikkeling

• Moeite met ontspannen

• Slaapproblemen

• Concentratieproblemen

• Verhoogde stressgevoeligheid

Deze klachten zijn niet specifiek voor glutamaat en kunnen niet op basis van symptomen alleen aan een glutamaatoverschot worden toegeschreven.

3. Glutamaat en de spijsvertering

Glutamaat speelt ook een rol in het enterische zenuwstelsel, het zenuwstelsel van het maag-darmkanaal.

Glutamaatreceptoren zijn betrokken bij de overdracht van signalen en de verwerking van pijnprikkels vanuit de darmen.

Onderzoek naar glutamaat en het prikkelbare darmsyndroom (PDS) laat mogelijke verbanden zien met viscerale gevoeligheid en de communicatie tussen darmen en hersenen. De betekenis hiervan voor de behandeling van PDS is nog niet vastgesteld.

4. Mononatriumglutamaat (MSG) en voedselovergevoeligheid

Mononatriumglutamaat, ook bekend als MSG of E621, wordt gebruikt als smaakversterker.

Glutamaat komt daarnaast van nature voor in onder andere tomaten, kaas en eiwitrijke voedingsmiddelen.

De meeste mensen verdragen MSG goed. Sommige mensen melden na consumptie klachten zoals hoofdpijn, misselijkheid, blozen of hartkloppingen.

In gecontroleerde onderzoeken zijn reacties bij bepaalde personen waargenomen, vooral bij relatief hoge doses zonder voedsel. De resultaten zijn echter niet consistent. De term MSG-symptoomcomplex wordt tegenwoordig gebruikt in plaats van de oudere benaming ‘Chinees-restaurant-syndroom’.

Hoe ondersteun je een gezonde glutamaatregulatie?

1. Gevarieerd eten

Een gevarieerd voedingspatroon met voldoende eiwitten, groenten en voedingsstoffen ondersteunt de normale stofwisseling en werking van het zenuwstelsel.

Het volledig vermijden van glutamaat is niet nodig. Het is een lichaamseigen stof en een normaal onderdeel van voeding.

2. De samenwerking tussen glutamaat en GABA

GABA is de belangrijkste remmende neurotransmitter in de hersenen. Het lichaam kan glutamaat gebruiken als uitgangsstof voor de vorming van GABA.

Magnesium en andere voedingsstoffen zijn betrokken bij de normale werking van het zenuwstelsel. Dat betekent echter niet dat extra magnesium, groene thee of L-theanine bij iedereen een glutamaatoverschot corrigeert.

3. Stressregulatie

Ontspanning, voldoende slaap en regelmatige beweging kunnen bijdragen aan een gezonde stressregulatie.

Omdat stress invloed heeft op glutamaattransmissie en neuroplasticiteit, is het zenuwstelsel een belangrijk onderdeel van het bredere verhaal rondom stress en herstel.

4. De rol van de lever

De lever is betrokken bij de aminozuurstofwisseling, waaronder de verwerking van glutamaat.

Glutamaat is onderdeel van verschillende stofwisselingsroutes en de stikstofhuishouding. Een gezonde leverfunctie draagt bij aan een normale stofwisseling.

Er is onvoldoende klinisch bewijs om te stellen dat bitterstoffen, mariadistel of glutathion specifiek een teveel aan glutamaat in de hersenen verlagen.

Veelgestelde vragen over glutamaat

Wat is het verschil tussen glutamaat en GABA?

Glutamaat is voornamelijk een prikkelende neurotransmitter. GABA is voornamelijk remmend. Beide zijn noodzakelijk voor een goed functionerend zenuwstelsel.

Kan een teveel aan glutamaat overprikkeling veroorzaken?

Verstoorde glutamaatregulatie kan de prikkelbaarheid van zenuwcellen beïnvloeden. Overprikkeling is echter geen bewijs voor een glutamaatoverschot.

Is glutamaat hetzelfde als MSG?

Nee. Glutamaat is een aminozuur en neurotransmitter. MSG is het natriumzout van glutamaat dat als smaakversterker wordt gebruikt.

Kun je glutamaat volledig vermijden?

Nee, en dat is ook niet wenselijk. Glutamaat wordt door het lichaam zelf aangemaakt en komt van nature voor in voeding.

Conclusie

Glutamaat is een essentiële neurotransmitter die betrokken is bij leren, geheugen, spieraansturing en de communicatie tussen zenuwcellen. De samenwerking met GABA speelt een belangrijke rol bij de regulatie van het zenuwstelsel.

Een verstoorde glutamaatregulatie wordt onderzocht in relatie tot stress, neurologische aandoeningen en de communicatie tussen hersenen en darmen. Daarbij is het belangrijk onderscheid te maken tussen wetenschappelijke mechanismen en bewezen effecten bij mensen.

Voor een goed functionerend zenuwstelsel zijn een gezonde stofwisseling, voldoende voedingsstoffen, slaap en stressregulatie belangrijke onderdelen.

Angelique de Graav