Granaatappel: de wondervrucht voor je gezondheid

Granaatappel: antioxidanten, werking en wetenschappelijk onderzoek

De granaatappel (Punica granatum L.) is een vrucht die al eeuwenlang wordt gebruikt als voedingsmiddel. De vrucht bevat verschillende bioactieve stoffen, waaronder polyfenolen, ellagitannines en anthocyanen.

Vooral de antioxidatieve eigenschappen van deze stoffen hebben de belangstelling van wetenschappers gewekt. Onderzoek richt zich onder andere op de mogelijke rol van granaatappel bij de stofwisseling, hartgezondheid, darmflora en hersenfunctie.

Maar wat laat wetenschappelijk onderzoek daadwerkelijk zien? En welke effecten zijn bij mensen onderzocht?

Wat maakt granaatappel bijzonder?

Granaatappel bevat verschillende plantaardige stoffen die behoren tot de polyfenolen.

De belangrijkste groepen zijn:

• Ellagitannines, waaronder punicalagine

• Ellaginezuur, een stof die onder andere ontstaat bij de omzetting van ellagitannines

• Anthocyanen, die bijdragen aan de rode kleur van de vrucht

• Flavonoïden, een brede groep plantaardige verbindingen

Een deel van deze stoffen wordt in de darm door micro-organismen omgezet in kleinere metabolieten, waaronder urolithinen.

De uiteindelijke biologische werking hangt daardoor niet alleen af van wat je eet, maar ook van de verwerking en opname van deze stoffen in het lichaam.

Granaatappel en het metabool syndroom

Het metabool syndroom bestaat uit een combinatie van risicofactoren die gezamenlijk het risico op diabetes type 2 en hart- en vaatziekten verhogen.

Hierbij gaat het onder andere om:

• Buikvet

• Verhoogde bloedsuiker

• Insulineresistentie

• Hoge bloeddruk

• Verhoogde triglyceriden

• Een verlaagd HDL-cholesterol

Wat zegt onderzoek?

Laurindo et al. publiceerden in 2022 een systematische review van klinische studies naar granaatappel en risicofactoren voor het metabool syndroom.

Van de onderzochte literatuur werden uiteindelijk 20 klinische studies opgenomen, met in totaal 828 deelnemers.

De resultaten suggereerden mogelijke gunstige effecten op onder andere:

• Lichaamsgewicht

• Bloeddruk

• Bloedsuiker

• Triglyceriden

• Totaal cholesterol

• LDL-cholesterol

• Insulineresistentie

De resultaten waren niet voor iedere uitkomst en iedere studie gelijk. Ook verschilden de gebruikte vormen van granaatappel, doseringen en onderzoeksduur.

De onderzoekers concluderen dat aanvullend klinisch onderzoek nodig is om de optimale dosering en toepassing vast te stellen.

Wat betekent dit?

Granaatappel is interessant binnen onderzoek naar metabole gezondheid. Het is op basis van deze resultaten echter geen bewezen behandeling voor diabetes, hoge bloeddruk of het metabool syndroom.

Granaatappel, antioxidanten en diabetes

Bij diabetes type 2 kan sprake zijn van verhoogde oxidatieve stress. Hierbij ontstaat een verstoring tussen de vorming van reactieve zuurstofverbindingen en de beschermende antioxidatieve systemen van het lichaam.

Oxidatieve stress wordt in verband gebracht met verschillende processen die bijdragen aan vaatbeschadiging.

Onderzoek van Rosenblat et al.

Rosenblat en collega’s onderzochten in 2006 de effecten van granaatappelsap bij mensen met diabetes.

Tien diabetespatiënten gebruikten gedurende drie maanden dagelijks 50 ml granaatappelsap.

De onderzoekers zagen onder andere:

• Een afname van bepaalde markers voor lipideperoxidatie

• Veranderingen in antioxidatieve parameters

• Een afname van oxidatieve processen in onderzochte immuuncellen

Er werd geen significante verandering gevonden in glucose, cholesterol of triglyceriden.

De resultaten wijzen op mogelijke antioxidatieve effecten, maar bewijzen niet dat granaatappelsap hart- en vaatziekten voorkomt of behandelt. Het onderzoek was bovendien klein.

Granaatappel en hart- en vaatgezondheid

De mogelijke relatie tussen granaatappel en hartgezondheid wordt vooral onderzocht vanuit drie invalshoeken:

1. Oxidatieve stress

Polyfenolen uit granaatappel kunnen in experimenteel onderzoek oxidatieve processen beïnvloeden.

2. Cholesterol

In klinische studies zijn veranderingen in LDL-cholesterol en andere bloedvetten onderzocht. De resultaten zijn wisselend en afhankelijk van de onderzochte populatie en de gebruikte granaatappelbereiding.

3. Bloeddruk

Verschillende klinische onderzoeken zijn gericht op de mogelijke invloed van granaatappelproducten op de systolische en diastolische bloeddruk.

Hoewel sommige resultaten gunstig zijn, is er nog onvoldoende bewijs om granaatappel als vervanging voor reguliere behandeling van hoge bloeddruk of een verhoogd cholesterol te beschouwen.

Granaatappel en de hersenen

Ook de mogelijke neuroprotectieve eigenschappen van granaatappel worden onderzocht.

De review van Aleksandrova et al. uit 2023 beschrijft onderzoek naar granaatappelpolyfenolen bij neurologische aandoeningen, waaronder Alzheimer en Parkinson.

De wetenschappelijke belangstelling richt zich onder andere op:

• Oxidatieve stress in zenuwcellen

• Neuro-inflammatie

• Cellulaire beschermingsmechanismen

• Signaalroutes die betrokken zijn bij het functioneren van neuronen

In cel- en dieronderzoek zijn verschillende beschermende effecten beschreven.

Er is echter nog onvoldoende klinisch bewijs dat granaatappel de ziekte van Alzheimer of Parkinson bij mensen kan voorkomen, behandelen of vertragen.

Granaatappel, urolithine A en vitamine D

Een bijzonder onderzoeksgebied is de relatie tussen granaatappelmetabolieten en de vitamine D-receptor.

Urolithine A is een stof die kan ontstaan wanneer darmbacteriën ellagitannines uit granaatappel omzetten.

Wat onderzochten Livingston et al.?

Livingston en collega’s onderzochten in 2020 hoe urolithine A de signalering via de vitamine D-receptor beïnvloedt.

De onderzoekers vonden dat urolithine A de effecten van actief vitamine D op bepaalde genen die betrokken zijn bij serotoninesynthese kon versterken in experimentele modellen.

Serotonine is een neurotransmitter die betrokken is bij onder andere stemming, slaap en verschillende hersenfuncties.

Dit onderzoek is interessant vanwege de verbinding tussen voedingsstoffen, darmmetabolieten en cellulaire signaalroutes.

Het betreft echter geen klinisch bewijs dat granaatappel de serotoninespiegel bij mensen verhoogt of psychische klachten vermindert.

Granaatappel en de darmgezondheid

Een belangrijk deel van het onderzoek naar granaatappel richt zich op de interactie met het darmmicrobioom.

De polyfenolen uit granaatappel worden gedeeltelijk door darmbacteriën afgebroken. Daarbij ontstaan metabolieten zoals ellaginezuur en urolithinen.

De relatie werkt ook de andere kant op: de samenstelling van het darmmicrobioom beïnvloedt welke metabolieten daadwerkelijk worden gevormd.

Wat zegt de review van Yin et al.?

Yin en collega’s beschreven in hun review de wisselwerking tussen granaatappelpolyfenolen en darmmicro-organismen.

De onderzoekers bespreken onder andere de mogelijke invloed op:

• Samenstelling van de darmmicrobiota

• Vorming van bioactieve metabolieten

• Darmgerelateerde ontstekingsprocessen

• Biologische effecten van polyfenolen

Dit onderzoeksgebied laat zien dat de werking van plantaardige stoffen mede afhankelijk kan zijn van de darmflora.

De resultaten zijn interessant, maar bewijzen nog niet dat granaatappel bij mensen dysbiose, darmontstekingen of chronische ziekten voorkomt of behandelt.

Granaatappel en chronische vermoeidheid

De kynurenineroute is een belangrijke metabole route voor de afbraak van tryptofaan.

Tryptofaan is een essentieel aminozuur dat onder andere betrokken is bij de aanmaak van serotonine en de vorming van verschillende metabolieten.

De kynurenineroute wordt onderzocht bij aandoeningen waarbij immuunactivatie, neuro-inflammatie en veranderingen in het energiemetabolisme een rol kunnen spelen.

Wat zeggen de onderzoeken van Kavyani en Dehhaghi?

De publicaties van Kavyani et al. en Dehhaghi et al. uit 2022 bespreken de mogelijke betrokkenheid van de kynurenineroute bij ME/CVS, ook bekend als het chronisch vermoeidheidssyndroom.

De auteurs beschrijven onder andere mogelijke verbanden met:

• Immuundysregulatie

• Neuro-inflammatie

• Veranderingen in tryptofaanmetabolisme

• NAD+-metabolisme

• Mitochondriale processen

Deze onderzoeken gaan over de kynurenineroute bij ME/CVS en zijn geen klinische studies naar granaatappel.

Een directe therapeutische werking van granaatappel bij chronische vermoeidheid is daarom niet aangetoond.

Hoe kun je granaatappel gebruiken?

Granaatappel kan op verschillende manieren onderdeel zijn van een gevarieerd voedingspatroon.

Verse granaatappelpitten

De pitten bevatten vezels en plantaardige polyfenolen. Je kunt ze toevoegen aan yoghurt, salades of ontbijtgerechten.

Granaatappelsap

Sap bevat verschillende polyfenolen, maar ook natuurlijke suikers. Bij diabetes of een verhoogde bloedsuiker is het verstandig rekening te houden met de hoeveelheid en de totale koolhydraatinname.

Granaatappelextract

Extracten worden gebruikt in wetenschappelijk onderzoek. De samenstelling en concentratie van bioactieve stoffen kunnen sterk verschillen tussen producten.

De doseringen uit wetenschappelijke studies zijn niet automatisch te vertalen naar een dagelijkse hoeveelheid fruit, sap of supplement.

Conclusie

Granaatappel is een polyfenolrijke vrucht met interessante eigenschappen die uitgebreid worden onderzocht.

Klinische studies suggereren mogelijke gunstige effecten op verschillende risicofactoren voor het metabool syndroom. Daarnaast is er onderzoek naar antioxidatieve processen, hartgezondheid, darmmicrobiota en neurologische functies.

Vooral de interactie tussen granaatappelpolyfenolen en darmbacteriën is een interessant onderzoeksgebied, omdat deze samenwerking bepaalt welke bioactieve metabolieten in het lichaam ontstaan.

De huidige wetenschappelijke resultaten bieden aanknopingspunten, maar bewijzen nog geen preventieve of therapeutische werking bij diabetes, hart- en vaatziekten, Alzheimer, Parkinson of ME/CVS.

Granaatappel past als voedingsmiddel binnen een gevarieerd voedingspatroon. De gezondheidswaarde moet daarbij worden gezien in de context van het totale voedings- en leefstijlpatroon.

Veelgestelde vragen over granaatappel

Wat zijn de belangrijkste antioxidanten in granaatappel?

Granaatappel bevat onder andere ellagitannines, punicalagine, ellaginezuur en anthocyanen. Deze stoffen worden onderzocht vanwege hun antioxidatieve eigenschappen.

Is granaatappel goed voor de bloedsuikerspiegel?

Klinische studies hebben mogelijke effecten op glucosewaarden en insulineresistentie onderzocht. De resultaten zijn nog onvoldoende om granaatappel als behandeling voor diabetes aan te bevelen.

Wat is urolithine A?

Urolithine A is een metaboliet die door bepaalde darmbacteriën kan worden gevormd uit ellagitannines uit onder andere granaatappel.

Heeft granaatappel invloed op de darmflora?

Onderzoek suggereert dat granaatappelpolyfenolen en darmbacteriën elkaar kunnen beïnvloeden. De precieze effecten bij mensen worden nog onderzocht.

Kan granaatappel helpen bij Alzheimer of Parkinson?

Er zijn interessante preklinische bevindingen, maar er is onvoldoende klinisch bewijs dat granaatappel deze aandoeningen voorkomt of behandelt.

Is granaatappelsap gezond bij diabetes?

Granaatappelsap bevat polyfenolen, maar ook natuurlijke suikers. Het kan niet worden beschouwd als behandeling voor diabetes en de hoeveelheid moet passen binnen het persoonlijke voedingspatroon.

Het metabool syndroom

Saffraan en wetenschappelijk onderzoek

Het endocannabinoïde systeem

Bronnen

1. Laurindo LF et al. (2022). Pomegranate (Punica granatum L.) and Metabolic Syndrome Risk Factors and Outcomes: A Systematic Review of Clinical Studies. Nutrients, 14(8), 1665. DOI: 10.3390/nu14081665. PubMed

2. Rosenblat M, Hayek T, Aviram M. (2006). Anti-oxidative effects of pomegranate juice consumption by diabetic patients on serum and on macrophages. Atherosclerosis, 187(2), 363–371. DOI: 10.1016/j.atherosclerosis.2005.09.006. PubMed

3. Aleksandrova S et al. (2023). Preventive and Therapeutic Effects of Punica granatum L. Polyphenols in Neurological Conditions. International Journal of Molecular Sciences, 24(3), 1856. DOI: 10.3390/ijms24031856. PubMed

4. Livingston S et al. (2020). Pomegranate derivative urolithin A enhances vitamin D receptor signaling to amplify serotonin-related gene induction by 1,25-dihydroxyvitamin D. Biochemistry and Biophysics Reports, 24, 100825. DOI: 10.1016/j.bbrep.2020.100825. PubMed

5. Yin Y et al. (2024, online gepubliceerd in 2023). Crosstalk between dietary pomegranate and gut microbiota: evidence of health benefits. Critical Reviews in Food Science and Nutrition, 64(27), 10009–10035. DOI: 10.1080/10408398.2023.2219763. PubMed

6. Kavyani B et al. (2022). Could the kynurenine pathway be the key missing piece of Myalgic Encephalomyelitis/Chronic Fatigue Syndrome (ME/CFS) complex puzzle? Cellular and Molecular Life Sciences, 79, 412. DOI: 10.1007/s00018-022-04380-5. PubMed

7. Dehhaghi M et al. (2022). The Role of Kynurenine Pathway and NAD+ Metabolism in Myalgic Encephalomyelitis/Chronic Fatigue Syndrome. Aging and Disease, 13(3), 698–711. DOI: 10.14336/AD.2021.0824. PubMed