De Wonderen van Kokosolie: Meer dan een Keukenheld

Kokosolie werking, gebruik, voordelen en wetenschappelijk onderzoek

Kokosolie is een plantaardige olie die zowel in de keuken als bij huid- en haarverzorging wordt gebruikt. De olie bevat verschillende vetzuren, waaronder laurinezuur, en heeft daardoor bijzondere eigenschappen.

Kokosolie wordt regelmatig gepresenteerd als een gezonde olie die de stofwisseling ondersteunt, het hart beschermt en ontstekingen vermindert. Maar wat laat wetenschappelijk onderzoek daadwerkelijk zien?

In deze blog lees je meer over de samenstelling van kokosolie, de verschillen tussen kokosolie en MCT-olie, de toepassingen voor huid, haar en mondverzorging en de invloed op cholesterol.

Wat is het?

Kokosolie wordt gewonnen uit het vruchtvlees van de kokosnoot (Cocos nucifera). De olie bestaat voor een groot deel uit verzadigde vetzuren en is bij kamertemperatuur vaak vast of halfvast.

Er zijn verschillende soorten:

• Virgin: doorgaans verkregen uit vers kokosvruchtvlees, met behoud van de karakteristieke geur en smaak.

• Geraffineerde: verder bewerkt, met een neutralere geur en smaak.

• MCT-olie: een geconcentreerde olie met voornamelijk caprylzuur (C8) en caprinezuur (C10), meestal gewonnen uit kokos- of palmpitolie.

Deze oliën hebben verschillende samenstellingen en mogen wetenschappelijk niet zomaar als gelijkwaardig worden beschouwd.

Kokosolie en middellange ketenvetzuren

Een belangrijk kenmerk van kokosolie is het relatief hoge gehalte aan laurinezuur (C12).

Laurinezuur wordt vaak tot de middellange ketenvetzuren gerekend. Toch gedraagt het zich in het lichaam anders dan de kortere vetzuren C8 en C10 die veel voorkomen in commerciële MCT-olie.

De kortere MCT-vetzuren worden relatief snel opgenomen en naar de lever getransporteerd. Laurinezuur wordt voor een groter deel via andere routes verwerkt en heeft eigenschappen die meer overeenkomen met langere vetzuren.

Daarom is de populaire bewering dat kokosolie volledig als snelle energiebron wordt gebruikt en nauwelijks wordt opgeslagen, te eenvoudig.

Laurinezuur in kokosolie

Laurinezuur is een van de belangrijkste vetzuren in kokosolie. In laboratoriumonderzoek is onderzocht of laurinezuur en afgeleide stoffen, zoals monolaurine, invloed hebben op bepaalde micro-organismen.

Dit onderzoek is interessant voor de biochemische eigenschappen van kokosolie. De resultaten kunnen echter niet rechtstreeks worden vertaald naar een antimicrobieel effect bij mensen na het eten van kokosolie.

Voor de huid

Het wordt veel gebruikt als natuurlijke huidverzorger. De olie vormt een verzachtend laagje op de huid en kan helpen om vochtverlies te beperken.

Mogelijke toepassingen zijn:

• Verzorging van een droge huid

• Verzachting van ruwe huid

• Ondersteuning van de huidbarrière

• Massageolie

• Verzorging van droge lichaamsdelen

Eczeem

Er zijn kleine klinische onderzoeken waarin uitwendig gebruikte virgin kokosolie is onderzocht bij mensen met atopisch eczeem. De resultaten wijzen op mogelijke verbetering van huidhydratatie en bepaalde klachten. Het aantal onderzoeken is echter beperkt. Kokosolie is geen bewezen behandeling voor eczeem en vervangt geen voorgeschreven behandeling. Bij een gevoelige huid is het verstandig eerst een kleine hoeveelheid op een beperkt huidoppervlak te testen.

Voor het haar

Kokosolie wordt gebruikt als haarolie en conditioner. Een bekende eigenschap is dat kokosolie onder bepaalde omstandigheden in de haarschacht kan doordringen.

Onderzoek naar verschillende plantaardige oliën laat zien dat kokosolie het eiwitverlies van haar kan verminderen, vooral wanneer het vóór of na het wassen wordt aangebracht.

Dit maakt kokosolie interessant voor de verzorging van droog of beschadigd haar.

Mogelijke toepassingen:

• Verzorging van droge haarpunten

• Vermindering van haarbreuk door beschadiging

• Bescherming tijdens het wassen

• Verzachting van stug haar

De resultaten zijn afhankelijk van haartype, hoeveelheid en gebruik. Een bewezen bescherming tegen UV-schade of herstel van beschadigde haarstructuren kan hieruit niet worden afgeleid.

Mondverzorging

Oil pulling is een traditionele methode waarbij een plantaardige olie gedurende enkele minuten door de mond wordt gespoeld en daarna wordt uitgespuugd.

Kokosolie wordt hiervoor regelmatig gebruikt.

Kleine klinische onderzoeken hebben gekeken naar de invloed van oil pulling op onder andere tandplak, tandvleesontsteking en bacteriën in de mond.

Er zijn aanwijzingen voor mogelijke voordelen voor bepaalde mondgezondheidsparameters, maar de onderzoeken zijn beperkt en verschillen in opzet. Het is niet aangetoond dat oil pulling gaatjes betrouwbaar voorkomt of bestaande tandproblemen behandelt.

Oil pulling is daarom hooguit een aanvullende toepassing. Het vervangt geen dagelijkse mondhygiëne met fluoridehoudende tandpasta, tandenstokers of ragers en reguliere tandartscontroles.

Cholesterol

Een belangrijk aandachtspunt bij kokosolie is het hoge gehalte aan verzadigde vetzuren.

In 2020 verscheen een systematische review en meta-analyse van 16 klinische onderzoeken naar kokosolie en cardiovasculaire risicofactoren.

Vergeleken met niet-tropische plantaardige oliën verhoogde kokosolie gemiddeld:

• LDL-cholesterol met 10,47 mg/dL

• HDL-cholesterol met 4,00 mg/dL

Er werd geen significant gunstig effect gevonden op ontstekingsmarkers, bloedsuiker of lichaamsvet in vergelijking met de onderzochte plantaardige oliën.

Waarom is LDL-cholesterol belangrijk?

LDL transporteert cholesterol door het lichaam. Een langdurig verhoogd LDL-cholesterol is een belangrijke risicofactor voor hart- en vaatziekten.

Hoewel kokosolie ook HDL-cholesterol kan verhogen, betekent dit niet automatisch dat het effect op het cardiovasculaire risico gunstig is.

Voor dagelijks gebruik als voedingsvet zijn oliën rijk aan onverzadigde vetzuren, zoals olijfolie en koolzaadolie, doorgaans een gunstiger keuze dan kokosolie.

Ontstekingen

Laurinezuur en andere bestanddelen van kokosolie zijn onderzocht vanwege mogelijke ontstekingsremmende eigenschappen.

Het is belangrijk onderscheid te maken tussen:

1. Onderzoek in cellen of laboratoriumomstandigheden.

2. Dieronderzoek.

3. Klinisch onderzoek bij mensen.

Een effect in een laboratorium betekent niet automatisch dat het eten van kokosolie ontstekingen in het menselijk lichaam vermindert.

In de meta-analyse van Neelakantan en collega’s uit 2020 werd geen significant effect gevonden op de onderzochte ontstekingsmarkers in vergelijking met andere plantaardige oliën.

In de keuken

Kokosolie is veelzijdig te gebruiken bij het bereiden van gerechten.

Je kunt het onder andere gebruiken voor:

• Bakken en sauteren

• Bereiding van curry’s

• Aziatische gerechten

• Bakrecepten

• Gerechten waarbij een lichte kokossmaak gewenst is

De geschiktheid voor verhitting hangt af van de soort kokosolie, de verwerking en de temperatuur.

Bij langdurige verhitting of frituren is het belangrijk oververhitting te vermijden. De rooktemperatuur verschilt per product en raffinageproces.

Voor een dagelijks voedingspatroon is afwisseling met oliën die rijk zijn aan onverzadigde vetzuren verstandig.

Wat zegt wetenschappelijk onderzoek?

Kokosolie heeft dus interessante eigenschappen, vooral voor uitwendige verzorging. De gezondheidsclaims rond inwendig gebruik vragen meer nuance.

Veelgestelde vragen

Is kokosolie gezond?

Kokosolie kan onderdeel zijn van een gevarieerd voedingspatroon, maar bevat veel verzadigd vet. Voor de dagelijkse vetinname zijn onverzadigde plantaardige oliën doorgaans een gunstiger keuze.

Is kokosolie hetzelfde als MCT-olie?

Nee. MCT-olie bevat voornamelijk caprylzuur en caprinezuur. Kokosolie bevat veel laurinezuur en heeft daardoor een andere samenstelling en stofwisseling.

Kun je kokosolie gebruiken voor je gezicht?

Kokosolie kan worden gebruikt als verzachtende huidolie. Bij een acnegevoelige huid kan het voor sommige mensen minder geschikt zijn, omdat het relatief occlusief is en mogelijk poriën kan verstoppen.

Helpt kokosolie bij eczeem?

Klein klinisch onderzoek laat mogelijke voordelen zien voor huidhydratatie en bepaalde eczeemklachten. Het is geen vervanging voor medische behandeling.

Is kokosolie goed voor je haar?

Kokosolie kan het eiwitverlies van haar verminderen en wordt gebruikt voor de verzorging van droog of beschadigd haar. Het effect verschilt per haartype.

Verhoogt kokosolie het cholesterol?

Ja, kokosolie kan LDL-cholesterol verhogen, vooral wanneer het wordt vergeleken met oliën die rijk zijn aan onverzadigde vetzuren.

Kun je kokosolie gebruiken om mee te bakken?

Ja. Kokosolie is geschikt voor verschillende bak- en bereidingsmethoden. Vermijd langdurige oververhitting en wissel af met andere plantaardige oliën.

Kokosolie: veelzijdig in gebruik, met aandacht voor de samenstelling

Kokosolie is een veelzijdige plantaardige olie met toepassingen voor huid, haar, mondverzorging en voeding.

De wetenschappelijke onderbouwing verschilt per toepassing. Voor uitwendige verzorging zijn er interessante resultaten, terwijl de effecten van inname op cholesterol en hartgezondheid reden geven om bewust met de hoeveelheid om te gaan.

De samenstelling van een olie bepaalt uiteindelijk mede hoe je deze het beste kunt gebruiken.