Kruidnagel: meer dan een specerij uit de keukenkast

Een van de belangrijkste stoffen in kruidnagel is eugenol. Deze stof geeft kruidnagel voor een groot deel zijn karakteristieke geur en smaak. Onderzoekers zijn vooral geïnteresseerd in eugenol omdat het in verschillende onderzoeken invloed blijkt te hebben op bacteriën, schimmels, ontstekingsprocessen en parasitaire organismen. En dat vind ik dan weer heel interessant.

Kruidnagel bevat van nature een combinatie van verschillende plantaardige stoffen. Eugenol springt daarbij het meest in het oog, maar het is zeker niet de enige interessante verbinding In laboratoriumonderzoek blijkt vooral eugenol een sterke biologische activiteit te hebben. Het kan reageren met vrije radicalen, processen rond ontsteking beïnvloeden en de structuur van bepaalde micro-organismen verstoren. Dat klinkt misschien abstract, maar je kunt het zien als verschillende manieren waarop een plantbestanddeel invloed kan hebben op wat er in een cel gebeurt.

Een van de eerste eigenschappen die onderzoekers opviel, is de antioxidatieve werking. Kruidnagel behoort tot de specerijen die rijk zijn aan fenolische verbindingen en in laboratoriumtesten een sterke antioxidantactiviteit laten zien. Daarmee is de interesse in kruidnagel begonnen, maar het onderzoek ging inmiddels veel verder.

Van bacteriën tot schimmels

Een groot deel van het onderzoek richt zich op micro-organismen. Kruidnagelolie en eugenol blijken in laboratoriumonderzoek de groei van verschillende bacteriën te kunnen remmen. Daarbij zijn onder andere E. coli, Staphylococcus aureus, Salmonella en verschillende bacteriën die betrokken zijn bij mondgezondheid onderzocht. Eugenol lijkt daarbij onder andere invloed te hebben op het celmembraan van micro-organismen. Wanneer de structuur van zo’n membraan wordt verstoord, kan de cel zijn normale functies niet meer goed uitvoeren.

Hetzelfde onderzoeksgebied bestaat voor schimmels. Ook tegen onder andere Candida albicans is activiteit van kruidnagelolie beschreven. Dat is geen toevallige bevinding. Eugenol wordt al langere tijd toegepast in de tandheelkunde, juist vanwege de combinatie van antimicrobiële, pijnstillende en lokaal verdovende eigenschappen. Kruidnagel is daarmee een mooi voorbeeld van een traditionele toepassing waar later ook een farmacologische verklaring voor werd gezocht.

Maar dan komen we bij de parasieten

Misschien wel het interessantste onderdeel van het onderzoek is de vraag wat kruidnagel doet met parasitaire organismen.

Onderzoekers hebben verschillende soorten parasieten onderzocht. Een voorbeeld dat regelmatig terugkomt in de literatuur is Giardia lamblia. Giardia is een eencellige parasiet die in het maag-darmkanaal kan voorkomen. In een laboratoriumonderzoek werden zowel kruidnagelolie als eugenol aan Giardia blootgesteld.

De onderzoekers zagen dat beide stoffen de parasiet konden remmen. Ze onderzochten daarbij niet alleen de groei, maar ook de manier waarop de parasiet zich hecht en veranderingen in de structuur van de cellen. Dat laatste is interessant. Het onderzoek kijkt daarmee verder dan alleen de vraag: “gaat de parasiet dood?” Het probeert ook te begrijpen hoe de stof op het organisme ingrijpt.

En Giardia is niet de enige parasiet waarnaar wordt gekeken. Ook verschillende wormparasieten zijn onderwerp geweest van onderzoek. In experimentele studies zijn onder andere Haemonchus contortus, Fasciola gigantica en Schistosoma mansoni onderzocht. Bij deze parasieten zijn onder bepaalde omstandigheden effecten gevonden op bijvoorbeeld beweging, ontwikkeling of overleving.

Dat betekent niet dat we nu kunnen zeggen dat een kop kruidnagelthee een worminfectie of Giardia-infectie behandelt. De meeste van deze onderzoeken zijn uitgevoerd in het laboratorium of met dieren. Maar het vertelt ons wel iets belangrijks: stoffen uit kruidnagel kunnen onder experimentele omstandigheden rechtstreeks invloed hebben op verschillende parasitaire organismen. En precies dát is de reden waarom verder onderzoek interessant is.

Hoe zit dat dan bij mensen?

Daar wordt het verhaal een stuk ingewikkelder. Een parasiet in een laboratoriumschaaltje is natuurlijk iets anders dan een parasiet in het menselijke lichaam. De concentratie van een werkzame stof, de opname in het lichaam, de afbraak en de plek waar de stof terechtkomt spelen allemaal een rol. Toch bestaat er inmiddels ook humaan onderzoek naar kruidnagel. Een kleine pilotstudie onderzocht bijvoorbeeld een polyfenolrijk kruidnagelextract bij 13 gezonde en prediabetische mensen. Zij gebruikten gedurende 30 dagen dagelijks 250 mg van het extract. De onderzoekers keken onder andere naar de bloedsuikerspiegel vóór en na een maaltijd. De resultaten waren interessant genoeg om verder onderzoek te rechtvaardigen. Het was echter een kleine studie. Je kunt er dus geen grote medische conclusies uit trekken.

Het onderzoek laat vooral zien dat kruidnagel niet alleen in reageerbuizen en laboratoriummodellen wordt onderzocht. Onderzoekers zijn ook bezig met de vraag wat bepaalde bestanddelen daadwerkelijk bij mensen kunnen doen.

En dan is er nog iets opvallends: kankeronderzoek

Eugenol wordt ook onderzocht in relatie tot kanker. In laboratoriumonderzoek zijn effecten gevonden op processen die belangrijk zijn voor kankercellen, zoals celdeling en apoptose. Apoptose is het natuurlijke proces waarmee een cel zichzelf uitschakelt wanneer dat nodig is. Onderzoekers kijken daarnaast naar oxidatieve stress, ontstekingssignalen en verschillende signaalroutes die betrokken zijn bij de groei en verspreiding van cellen. Een systematische review waarin tientallen onderzoeken naar eugenol werden samengebracht, beschreef verschillende mogelijke mechanismen waarmee eugenol tumorcellen onder experimentele omstandigheden kan beïnvloeden.

Interessant? Zeker.

Een behandeling tegen kanker? Dat is iets heel anders. Het grootste deel van dit onderzoek is nog preklinisch. Het laat zien dat eugenol interessante biologische eigenschappen heeft die verder onderzocht kunnen worden. Het bewijst niet dat kruidnagel kanker voorkomt of behandelt.

We weten nu dat kruidnagel verschillende biologisch actieve stoffen bevat. Eugenol is daarvan het bekendste voorbeeld. In laboratoriumonderzoek zien we antioxidatieve, antimicrobiële, antischimmel- en ontstekingsmodulerende eigenschappen.

Ook het antiparasitaire onderzoek is interessant. Kruidnagelolie en eugenol zijn onderzocht tegen verschillende parasitaire organismen en laten daarbij onder experimentele omstandigheden activiteit zien. Daarnaast zijn er eerste onderzoeken bij mensen, onder andere naar de invloed op de bloedsuikerspiegel, en heeft eugenol al een concrete toepassing binnen de tandheelkunde. De wetenschap staat daarmee op een interessant punt. Er zijn voldoende aanwijzingen om kruidnagel serieus te blijven onderzoeken, terwijl voor veel toepassingen nog moet worden vastgesteld of de effecten die in het laboratorium worden gezien ook bij mensen optreden. Misschien is dat uiteindelijk wel het interessantste aan kruidnagel.

Het lijkt op het eerste gezicht gewoon een specerij uit de keukenkast. Onder de microscoop blijkt het een plant te zijn met stoffen die op verrassend veel biologische processen kunnen ingrijpen. In vooral het onderzoek naar parasieten roept interessante vragen op die nog lang niet allemaal zijn beantwoord.