Haaruitval is een signaal

Haaruitval: oorzaken, hormonen, stress en tekorten

Haaruitval staat soms niet op zichzelf. Het kan samenhangen met veranderingen in je hormonen, voedingsstatus, gezondheid of haargroeicyclus.

Haar is geen essentieel orgaan voor het overleven van je lichaam. Daardoor kan een periode van ziekte, lichamelijke belasting of onvoldoende voedingsinname zichtbaar worden in de haargroei.

Toch is haaruitval niet altijd een teken van een tekort of lichamelijke disbalans. Erfelijke aanleg, hormonale gevoeligheid en aandoeningen van de haarfollikel spelen eveneens een belangrijke rol.

In deze blog lees je welke factoren haaruitval kunnen veroorzaken, welke onderzoeken richting kunnen geven en hoe je de haargroei kunt ondersteunen.

De haargroeicyclus: waarom valt haar uit?

Iedere haarfollikel doorloopt verschillende groeifasen.

Anagene fase: de actieve groeifase. Deze duurt op de hoofdhuid gemiddeld meerdere jaren.

Katagene fase: een korte overgangsfase waarin de haargroei stopt.

Telogene fase: de rustfase, waarna de haar uitvalt en een nieuwe groeicyclus kan beginnen.

Gemiddeld verliezen mensen ongeveer 50 tot 100 haren per dag.

Wanneer een lichamelijke gebeurtenis de haarcyclus verstoort, kunnen meer haren voortijdig naar de rustfase gaan. Dit heet telogeen effluvium.

De haaruitval wordt vaak pas twee tot vier maanden na de uitlokkende gebeurtenis zichtbaar.

1. De invloed van stress op haaruitval

Langdurige of intense stress kan bij sommige mensen een aanleiding zijn voor haaruitval.

Een bekende vorm is telogeen effluvium. Hierbij verschuift een groter deel van de haren voortijdig van de groeifase naar de rustfase.

Mogelijke uitlokkende factoren zijn:

• Langdurige psychische belasting

• Een ernstige ziekte of infectie

• Een operatie

• Hoge koorts

• Een bevalling

• Snel gewichtsverlies

Stress beïnvloedt verschillende hormonale en biologische processen. De precieze relatie tussen cortisol en haaruitval is complex. Het is niet bewezen dat stress simpelweg de doorbloeding van de hoofdhuid vermindert en daardoor haarverlies veroorzaakt.

Bij telogeen effluvium kan de haaruitval bovendien vertraagd optreden. Je merkt het dus soms pas wanneer de stressvolle periode al achter je ligt.

2. Tekorten aan vitamines, mineralen en bouwstoffen

Haar bestaat grotendeels uit keratine, een structureel eiwit. Voor de aanmaak van gezond haar zijn voldoende eiwitten en verschillende micronutriënten nodig.

Bij onvoldoende voedingsinname kan de haargroei worden beïnvloed.

IJzer en ferritine

IJzer is essentieel voor verschillende processen, waaronder zuurstoftransport en cellulaire energieproductie.

Een ijzertekort kan samengaan met diffuse haaruitval, ook voordat er duidelijke bloedarmoede aanwezig is.

Ferritine geeft informatie over de ijzervoorraad. Omdat ferritine ook stijgt bij ontsteking, kan de uitslag niet altijd los van andere bloedwaarden worden geïnterpreteerd.

Zink

Zink is betrokken bij celdeling, eiwitsynthese en weefselherstel.

Een ernstig zinktekort kan haaruitval veroorzaken. Extra zink innemen zonder aangetoond tekort is echter geen garantie op haargroei.

Biotine en B-vitamines

Biotine speelt een rol in verschillende enzymatische processen. Een tekort kan haaruitval veroorzaken, maar een biotinetekort is relatief zeldzaam.

Hoge doseringen biotine kunnen bovendien laboratoriumonderzoek verstoren, waaronder bepaalde schildklier- en harttesten.

Vitamine D

Een lage vitamine D-status wordt bij verschillende vormen van haaruitval onderzocht. De relatie is niet voor iedere vorm even duidelijk.

Eiwitten

Bij crashdiëten, langdurig onvoldoende eten of een sterk eiwitarm voedingspatroon kan haaruitval ontstaan.

Dit verklaart waarom haaruitval soms optreedt na fors gewichtsverlies of bariatrische chirurgie.

3. De rol van hormonen

Hormonen beïnvloeden de haarcyclus en de activiteit van haarfollikels.

Schildklier

Zowel een te traag als een te snel werkende schildklier kan diffuse haaruitval veroorzaken.

Bij aanhoudende haaruitval kan onderzoek naar TSH en, afhankelijk van de situatie, vrij T4 zinvol zijn.

Oestrogeen en progesteron

Hormonale veranderingen kunnen de haarcyclus beïnvloeden.

Dat kan bijvoorbeeld gebeuren:

• Na een zwangerschap

• Na het stoppen met hormonale anticonceptie

• Tijdens de overgang

Na een bevalling kan tijdelijk verhoogde haaruitval ontstaan doordat veel haren gelijktijdig naar de rustfase overgaan.

Androgenen

Bij erfelijke haaruitval speelt de gevoeligheid van haarfollikels voor androgenen een belangrijke rol.

Bij vrouwen kan haaruitval samengaan met PCOS of andere hormonale veranderingen, vooral wanneer ook acne, overmatige haargroei of een onregelmatige menstruatie aanwezig is.

Niet iedere haaruitval bij vrouwen is dus een gevolg van een oestrogeentekort of verhoogd testosteron.

4. Medicatie als mogelijke oorzaak

Bepaalde geneesmiddelen kunnen de haargroeicyclus beïnvloeden.

Voorbeelden zijn:

• Retinoïden

• Bepaalde antidepressiva

• Bloedverdunners

• Bètablokkers

• Sommige ontstekingsremmers

• Chemotherapie

Ook veranderingen in schildkliermedicatie kunnen relevant zijn wanneer de schildklierfunctie daardoor niet goed is ingesteld.

Stop voorgeschreven medicatie niet zelfstandig bij haaruitval. Bespreek het mogelijke verband met de voorschrijver.

5. Het immuunsysteem en ontstekingen

Het immuunsysteem speelt een belangrijke rol bij bepaalde vormen van haaruitval.

Een bekend voorbeeld is alopecia areata, een auto-immuunaandoening waarbij het immuunsysteem de haarfollikels aanvalt. Dit kan leiden tot ronde kale plekken of, in ernstigere gevallen, uitgebreid haarverlies.

Ook bij schildklieraandoeningen zoals Hashimoto kunnen haarveranderingen voorkomen. Daarbij is het belangrijk onderscheid te maken tussen de schildklieraandoening zelf, de schildklierfunctie en eventuele bijkomende tekorten.

Na ernstige infecties, waaronder COVID-19, kan tijdelijk telogeen haarverlies optreden.

Bij EBV, Lyme en andere infecties is haaruitval niet automatisch een bewijs voor actieve infectie of immuunactivatie.

De haarfollikel reageert op biologische signalen, maar haaruitval is geen betrouwbare algemene test voor laaggradige ontsteking.

6. Waarom haaruitval onderzoek vraagt

Er bestaat geen standaardoplossing die voor iedere vorm van haaruitval werkt.

De eerste stap is vaststellen om welk type haarverlies het gaat.

Bij diffuse haaruitval kan, afhankelijk van de voorgeschiedenis en klachten, onderzoek worden overwogen naar:

Niet iedereen heeft al deze onderzoeken nodig. De keuze hangt af van het patroon van haaruitval, de medische voorgeschiedenis en bijkomende symptomen.

Bij plotselinge kale plekken, een pijnlijke of ontstoken hoofdhuid, littekenvorming of snel toenemend haarverlies is beoordeling door een arts of dermatoloog belangrijk.

7. De hoofdhuid als basis voor haarverzorging

Een gezonde hoofdhuid vormt de omgeving waarin haarfollikels functioneren.

Milde haarverzorging kan helpen om beschadiging van haar en hoofdhuid te beperken.

Denk aan:

• Gebruik een shampoo die bij je hoofdhuid past.

• Vermijd agressief borstelen en overmatige hitte.

• Beperk strakke kapsels die voortdurend aan de haarwortels trekken.

• Behandel eventuele roos, eczeem of ontsteking van de hoofdhuid.

Een dagelijkse hoofdhuidmassage kan prettig zijn. Er zijn kleine onderzoeken naar mogelijke effecten op haardikte, maar het bewijs is nog beperkt.

Het is niet nodig om crèmespoeling volledig te vermijden op de hoofdhuid om verstopte poriën te voorkomen. Gebruik een product dat bij je huidtype past.

Eerste stappen bij haaruitval

• Laat bij aanhoudende haaruitval de schildklierfunctie en ijzerstatus beoordelen.

• Kijk kritisch naar voeding, eiwitinname en recente gewichtsveranderingen.

• Breng medicatie en hormonale veranderingen in kaart.

• Zorg voor voldoende herstel en een regelmatig voedingspatroon.

• Kies voor milde haarverzorging.

Wanneer de oorzaak wordt aangepakt, kan herstel optreden. Bij telogeen effluvium duurt het vaak maanden voordat de haardichtheid zichtbaar verbetert, omdat haar langzaam groeit.

Haarherstel begint bij begrijpen wat je lichaam vertelt

Je lichaam reageert op veranderingen in gezondheid, voeding, hormonen en leefstijl. Haaruitval kan één van de zichtbare gevolgen zijn.

De belangrijkste stap is daarom niet zomaar een supplement of haarproduct toevoegen, maar begrijpen welk type haaruitval speelt en welke factoren mogelijk bijdragen.

Soms is de oorzaak relatief eenvoudig. Soms vraagt het om uitgebreider onderzoek.

Als je er zelf niet uitkomt, kan het zinvol zijn om samen naar het totaalplaatje te kijken.

Haarherstel begint bij inzicht in de oorzaak.

Liefs, Angelique de Graav

Orthomoleculair Epigenetisch Therapeut BrainQ Therapeut ADHD-Therapeut