Een virus verlaat je lichaam niet

EBV: een infectie die je misschien bent vergeten

Epstein-Barrvirus, kortweg EBV, is een van de meest voorkomende virussen bij mensen. Meer dan 90% van de volwassenen heeft ooit een EBV-infectie doorgemaakt. Veel mensen merken daar weinig van. Bij anderen veroorzaakt EBV de ziekte van Pfeiffer, met klachten zoals vermoeidheid, koorts, keelpijn en gezwollen lymfeklieren.

Wat veel mensen niet weten, is dat EBV na een infectie niet volledig uit het lichaam verdwijnt. Het virus blijft latent, oftewel in een inactieve toestand, aanwezig. In sommige situaties kan het opnieuw actief worden. Een heractivatie veroorzaakt overigens niet automatisch klachten.

Dat maakt EBV interessant wanneer iemand langdurig vermoeid blijft of na een infectie langdurige klachten ontwikkelt.

“Als dat jaren lang doorgaat, kan het immuunsysteem zijn eigen cellen per ongeluk gaan aanvallen. Dat noemen we een auto-immuunziekte.”

Als therapeut zie ik het keer op keer

Ik heb het dus al zelf ontdekt na duizenden mensen te hebben behandeld, maar het is altijd fijn om het van een ander te horen. Wat gebeurt er dan wel als je eenmaal een virus hebt gehad op een bepaald moment in je leven? Nou, die verstopt zich gewoon in een cel en jouw immuunsysteem gaat hard op zoek ernaar. Vergelijk het met een koortslip: het herpesvirus blijft in je lichaam zitten en wordt soms geactiveerd door stress, zon of verminderde weerstand. Zo werkt EBV ook  maar die zie je niet aan de buitenkant.

Je immuunsysteem heeft heel goed onthouden dat er “iets” is wat er niet hoort. En als dat jaren lang doorgaat dan kan het weleens gebeuren dat je immuunsysteem zijn eigen cellen per ongeluk aanvalt. En dat noem je een auto immuunziekte. Een interessante vraag is dus welke virussen of infecties lijken op welke cellen? Daar bestaat dus een lijstje voor! En nu wordt het leuk want je kan dan gerichter te werk gaan, of is dat alleen leuk voor mij omdat ik therapeut ben?

Wat gebeurt er nadat je EBV hebt gehad?

EBV behoort tot de herpesvirussen. Na de eerste infectie blijft het virus latent aanwezig in het lichaam.

Bij de meeste mensen levert dat geen voortdurende klachten op. Wanneer het virus opnieuw actief wordt, betekent dat bovendien niet automatisch dat iemand ziek wordt. Vooral mensen met een verzwakt immuunsysteem hebben een grotere kans op klachten bij een heractivatie.

Daarom is het belangrijk om voorzichtig om te gaan met EBV-antistoffen in bloedonderzoek. Omdat meer dan 90% van de volwassenen ooit EBV heeft doorgemaakt, betekent een positieve EBV-IgG-test op zichzelf meestal alleen dat iemand het virus in het verleden heeft gehad. Het bewijst geen recente infectie of heractivatie.

EBV en langdurige vermoeidheid

Een infectie kan bij sommige mensen worden gevolgd door langdurige klachten. Vermoeidheid is daarbij een veelvoorkomende klacht.

Ook ME/CVS wordt regelmatig onderzocht in relatie tot infecties. De precieze oorzaak van ME/CVS is echter nog niet bekend. Onderzoekers kijken onder andere naar infecties, immuunreacties, genetische factoren en veranderingen in de manier waarop het lichaam energie verwerkt.

EBV is één van de infecties die in verband wordt gebracht met het ontstaan van een ME/CVS-achtig ziektebeeld. Dat betekent niet dat EBV de oorzaak is van alle gevallen van chronische vermoeidheid.

EBV en chronische aandoeningen

Een van de interessantste onderzoeksgebieden is de relatie tussen EBV en multiple sclerose (MS).

Een grote longitudinale studie volgde meer dan 10 miljoen Amerikaanse militairen. De onderzoekers vonden dat het risico op MS sterk toenam na een EBV-infectie. Bij mensen die tijdens de onderzoeksperiode EBV-positief werden, was het risico op MS ongeveer 32 keer hoger dan bij mensen die EBV-negatief bleven.

Dat is een belangrijke bevinding, maar EBV alleen verklaart niet waarom iemand MS ontwikkelt. Ook genetische en andere omgevingsfactoren spelen waarschijnlijk een rol.

Naast MS wordt EBV in wetenschappelijk onderzoek onderzocht in relatie tot verschillende andere aandoeningen. Een verband betekent daarbij niet automatisch dat EBV de oorzaak van een aandoening is.

De relatie tussen infecties, het immuunsysteem en auto-immuniteit is complex en verschilt per aandoening en persoon.

Hoe zit het met stress?

Stress is interessant wanneer we kijken naar het immuunsysteem en herstel na een infectie. Mensen met langdurige klachten rapporteren regelmatig dat fysieke of emotionele stress voorafging aan het ontstaan of verergeren van hun klachten. Bij ME/CVS wordt stress dan ook als één van de mogelijke factoren onderzocht.

Daarmee is stress echter niet automatisch de oorzaak van een EBV-heractivatie of chronische vermoeidheid.

Het is zinvoller om naar het totale plaatje te kijken: slaap, belasting en herstel, voeding, beweging, stress, eerdere infecties en eventuele medische aandoeningen.

Zoals mijn moeder altijd zei: Zoek en gij zult vinden. Ook al zei ze dat meestal als ik stout was, hij werkt alsnog in deze context hahahaahahah.

EBV testen

Wanneer er aanleiding is om EBV te onderzoeken, kan bloedonderzoek verschillende antistoffen tegen EBV meten.

Onder andere VCA-IgM, VCA-IgG en EBNA-antistoffen kunnen helpen om onderscheid te maken tussen een recente infectie en een infectie die iemand eerder heeft doorgemaakt. De uitslagen moeten altijd in combinatie met de klachten en de medische situatie worden geïnterpreteerd.

Een verhoogde EBV-IgG-waarde betekent dus niet automatisch dat EBV op dat moment actief is.

Dat is belangrijk, omdat EBV zo veel voorkomt dat een positieve test bij een groot deel van de volwassen bevolking verwacht kan worden.

Mijn visie als therapeut

Als therapeut kijk ik bij langdurige klachten graag naar het grotere geheel. Een eerdere infectie kan onderdeel zijn van het verhaal, maar daarmee hebben we nog niet automatisch de verklaring voor alle klachten gevonden. Daarom vind ik het interessanter om verschillende factoren naast elkaar te leggen. Hoe is de slaap? Hoeveel belasting is er dagelijks? Hoeveel herstelmomenten zijn er? Hoe ziet de voeding eruit? Is er sprake van langdurige stress? En welke medische factoren moeten eerst worden onderzocht?

Juist die combinatie kan meer inzicht geven dan één losse uitslag.

Wanneer is het verstandig om medische hulp te zoeken?

Heb je langdurige of toenemende vermoeidheid, terugkerende koorts, onverklaarde gewichtsverandering of andere aanhoudende klachten? Bespreek dit dan met je huisarts.

Bij langdurige vermoeidheid is het belangrijk om verder te kijken dan alleen EBV. De aanwezigheid van EBV-antistoffen betekent op zichzelf niet dat EBV de oorzaak van de klachten is.

Veelgestelde vragen over EBV

Blijft EBV in het lichaam?

Ja. Na een EBV-infectie blijft het virus latent aanwezig. Het kan in sommige situaties opnieuw actief worden. Een heractivatie veroorzaakt niet altijd klachten.

Heeft meer dan 90% van de mensen EBV gehad?

Bij volwassenen heeft meer dan 90% ooit een EBV-infectie doorgemaakt.

Kan EBV langdurige vermoeidheid veroorzaken?

Een EBV-infectie kan worden gevolgd door langdurige vermoeidheid. EBV wordt ook onderzocht als mogelijke trigger van ME/CVS, maar de oorzaak van ME/CVS is niet volledig bekend en EBV is niet bij alle patiënten de oorzaak.

Betekent een positieve EBV-test dat het virus actief is?

Nee. Een positieve VCA-IgG- en EBNA-test past meestal bij een infectie die iemand eerder heeft doorgemaakt. De interpretatie van EBV-testen vraagt kennis van de verschillende antistoffen en de klinische situatie.

Is er een verband tussen EBV en MS?

Ja. Er is inmiddels sterk wetenschappelijk bewijs voor een verband tussen EBV-infectie en het risico op MS. Een grote longitudinale studie vond een sterke toename van het MS-risico na EBV-infectie. EBV is echter niet de enige factor die bepaalt of iemand MS ontwikkelt.

Bronnen

Bjornevik K. et al. Longitudinal analysis reveals high prevalence of Epstein-Barr virus associated with multiple sclerosis.Science. 2022;375(6578):296-301.

Centers for Disease Control and Prevention. About Epstein-Barr Virus (EBV).

Centers for Disease Control and Prevention. Laboratory Testing for Epstein-Barr Virus (EBV).

Centers for Disease Control and Prevention. What Causes ME/CFS.

Centers for Disease Control and Prevention. Clinical Overview of ME/CFS.

Centers for Disease Control and Prevention. What Causes Chronic Symptoms Following Infections.