Citroenmelisse: meer dan alleen een rustgevende plant
Citroenmelisse: werking, ontspanning en wetenschappelijk onderzoek
Citroenmelisse (Melissa officinalis) is een aromatische plant uit de lipbloemenfamilie die al eeuwenlang wordt gebruikt binnen de traditionele kruidengeneeskunde. Vooral de bladeren staan bekend om hun toepassing bij onrust, slaapproblemen en spijsverteringsklachten.
Modern onderzoek richt zich op de mogelijke invloed van citroenmelisse op angst, stemming, het zenuwstelsel en ontstekingsprocessen.
De plant bevat verschillende bioactieve stoffen, waaronder rozemarijnzuur, flavonoïden en vluchtige aromatische verbindingen.
Citroenmelisse en geestelijk welzijn
Citroenmelisse bij angst en stress
Een systematische review en meta-analyse van Ghazizadeh et al. (2021) onderzocht de effecten van citroenmelisse op angst- en depressieve symptomen in klinische studies.
De onderzoekers vonden een statistisch significante verbetering van zowel angst- als depressiescores ten opzichte van placebo.
Voor angst werd een gestandaardiseerd gemiddeld verschil van -0,98 gevonden en voor depressieve symptomen -0,47.
De resultaten zijn interessant, maar de studies verschilden onderling in dosering, extractvorm, deelnemers en onderzoeksopzet. De bevindingen betekenen daarom niet dat citroenmelisse een bewezen behandeling is voor angststoornissen of depressie.
Hoe werkt citroenmelisse in het lichaam?
De wetenschappelijke belangstelling voor citroenmelisse richt zich onder andere op de interactie met neurotransmitters en de invloed van plantaardige antioxidanten.
1. GABA en het zenuwstelsel
GABA (gamma-aminoboterzuur) is een belangrijke remmende neurotransmitter in het centrale zenuwstelsel.
Onderzoek suggereert dat bepaalde bestanddelen van citroenmelisse invloed kunnen hebben op GABA-gerelateerde processen, waaronder de GABA-transaminase-activiteit en GABA-receptoren.
Dit vormt een mogelijke verklaring voor de onderzochte ontspannende eigenschappen. Het precieze werkingsmechanisme bij mensen is nog niet volledig vastgesteld.
2. Antioxidatieve eigenschappen
Citroenmelisse bevat onder andere rozemarijnzuur en flavonoïden.
Deze stoffen worden onderzocht vanwege hun antioxidatieve activiteit. In laboratoriumonderzoek kunnen ze reageren met vrije radicalen en verschillende processen rond oxidatieve stress beïnvloeden.
De betekenis hiervan voor de gezondheid van mensen hangt af van de gebruikte bereiding, dosering en biologische beschikbaarheid.
3. Neurotransmitters en stemming
Naast GABA worden ook cholinerge processen onderzocht.
In experimenteel onderzoek zijn effecten beschreven op acetylcholinesterase, het enzym dat acetylcholine afbreekt.
De invloed op serotonine en dopamine is eveneens onderwerp van onderzoek, maar een directe regulerende werking op deze neurotransmitters bij mensen is niet overtuigend vastgesteld.
Meer dan alleen ontspanning: andere onderzoeksgebieden
Citroenmelisse en spijsvertering
Citroenmelisse wordt traditioneel gebruikt bij lichte spijsverteringsklachten, zoals een opgeblazen gevoel en krampen.
De plant bevat stoffen die in experimenteel onderzoek worden onderzocht op hun mogelijke spasmolytische eigenschappen. Dit betreft de invloed op glad spierweefsel.
De traditionele toepassing is beschreven in de review van Shakeri et al. (2016).
Citroenmelisse en antivirale eigenschappen
Citroenmelisse wordt onderzocht vanwege mogelijke antivirale activiteit, onder andere tegen herpes simplex virus type 1 (HSV-1).
Laboratoriumonderzoek heeft antivirale activiteit van bepaalde extracten en bestanddelen beschreven. Ook zijn klinische onderzoeken uitgevoerd met specifieke citroenmelissepreparaten bij koortslip.
De resultaten zijn afhankelijk van de gebruikte formulering en toepassing. Een effect van een lokaal preparaat kan niet automatisch worden vertaald naar het drinken van citroenmelissethee of het innemen van capsules.
Citroenmelisse en hormonale veranderingen
Citroenmelisse wordt traditioneel ook gebruikt bij klachten die samenhangen met spanning en hormonale veranderingen.
Er is onderzoek naar verschillende toepassingen van de plant, maar onvoldoende overtuigend klinisch bewijs om te stellen dat citroenmelisse de hormoonbalans herstelt of overgangs- en PMS-klachten behandelt.
Hoe kun je citroenmelisse gebruiken?
Citroenmelisse is verkrijgbaar als kruidenthee, tinctuur, extract en etherische olie.
Citroenmelisse thee
Citroenmelissethee wordt traditioneel gedronken als ontspannende kruidenthee.
Gebruik de aanwijzingen op de verpakking voor de hoeveelheid kruid en de trektijd.
Citroenmelisse supplementen
Extracten en capsules bevatten doorgaans een geconcentreerdere hoeveelheid plantenbestanddelen dan een gewone kop thee.
De samenstelling kan sterk verschillen tussen producten. Volg daarom de aanbevolen dosering van de fabrikant.
Etherische olie van citroenmelisse
De etherische olie wordt gebruikt in aromatische toepassingen. Deze olie is sterk geconcentreerd en moet volgens de aanwijzingen van de fabrikant worden gebruikt.
Wat zegt het wetenschappelijk onderzoek?
De review van Shakeri et al. (2016) beschrijft verschillende farmacologische eigenschappen van citroenmelisse, waaronder anxiolytische, antivirale, antioxidatieve en spasmolytische activiteit.
De auteurs benadrukken dat de resultaten niet voor iedere toepassing even sterk zijn onderbouwd en dat aanvullend klinisch onderzoek nodig is.
De systematische review van Ghazizadeh et al. (2021) geeft specifiek aanwijzingen voor mogelijke verbetering van angst- en depressieve symptomen, maar de beschikbare studies zijn onvoldoende om citroenmelisse als zelfstandige behandeling voor psychische aandoeningen te beschouwen.
Veelgestelde vragen over citroenmelisse
Waar is citroenmelisse goed voor?
Citroenmelisse wordt traditioneel gebruikt bij onrust, lichte spijsverteringsklachten en slaapproblemen. Wetenschappelijk onderzoek richt zich onder andere op angst, stemming en antivirale eigenschappen.
Beïnvloedt citroenmelisse GABA?
Experimenteel onderzoek wijst op mogelijke interacties met GABA-gerelateerde processen. De precieze betekenis hiervan bij mensen is nog onderwerp van onderzoek.
Kan citroenmelisse helpen bij slapen?
Er zijn klinische onderzoeken naar citroenmelisse en slaapgerelateerde uitkomsten. De resultaten zijn afhankelijk van de gebruikte bereiding en onderzoeksopzet.
Bevat citroenmelisse antioxidanten?
Ja. Citroenmelisse bevat onder andere rozemarijnzuur en flavonoïden, die in laboratoriumonderzoek antioxidatieve activiteit vertonen.
Is citroenmelisse hetzelfde als lemon balm?
Ja. Lemon balm is de Engelse naam voor Melissa officinalis, in het Nederlands citroenmelisse.
Bronnen
-
Ghazizadeh J. et al. (2021). The effects of lemon balm (Melissa officinalis L.) on depression and anxiety in clinical trials: A systematic review and meta-analysis. Phytotherapy Research, 35(12), 6690–6705.
Bekijk wetenschappelijke publicatie.
-
Shakeri A., Sahebkar A. & Javadi B. (2016). Melissa officinalis L. – A review of its traditional uses, phytochemistry and pharmacology. Journal of Ethnopharmacology, 188, 204–228.
Bekijk wetenschappelijke publicatie.
-
Cîmpeanu I.A. et al. (2026). Melissa officinalis L. (Lemon Balm): An Integrative Review of Phytochemistry and Evidence from Preclinical Research to Clinical Studies. Plants, 15(4), 650.
Bekijk recente review.